Pędzący strumień gazu przesłania supermasywną czarną dziurę

Pędzący strumień gazu przesłania supermasywną czarną dziuręOriginal Press Release
heic1413aAstronomowie odkryli dziwne i niespodziewane zjawisko w okolicach supermasywnej czarnej dziury w sercu galaktyki NGC 5548.

To kamień milowy w naszym rozumieniu tego, jak supermasywne czarne dziury oddziałują z galaktykami macierzystymi. Mieliśmy dużo szczęścia ponieważ zazwyczaj nie da się obserwować tego rodzaju zdarzenia dla tych obiektów. Obserwacje mówią nam wiele o potężnych zjonizowanych wiatrach, które umożliwiają supermayswnym czarnym dziurowm w jadrach aktywnych galaktyk wyrzucać ogromne  ilości materii. W większych od NGC 5548 kwazarach wiatry takie regulują wzrost czarnej dziury i jej galaktyki macierzystej.

Jelle Kaastra
SRON Netherlands Institute for Space Research

Odkrycie niezwykłego zachowania NGC 5548 jest rezultatem intensywnej kampani obserwacyjnej prowadzonej za pomocą najważniejszych teleskopów kosmicznych NASA i ESA, w tym teleskopu kosmicznego Hubble. W latach 2013 i 2014 zespół przeprowadził najszczegółowszą kampanię obserwacyjną tej aktywnej galakatyki. Choć również w innych galaktykach znane są wypływy gazu w obrzarze sąsiadującym z czarną dziurą, to tym razem po raz pierwszy zaobserwowano jak gaz taki przemieścił się poprzez linię obserwacji, dostarczając po raz pierwszy dowodów na działanie teoretycznie od dawna przewidywanego procesu osłaniania niezbędnego do przyspieszania strumieni gazów do wysokich prędkości.

Wcześniejsze obserwacje pozwoliły na zbadanie efektów promieniowania rentgenowskiego i ultrafioletowego na region gazu oddalony od czarnej dziury, jednak w nowych badaniach ujawniono obecność strumienia gazu pomiędzy znanym obłokiem a dyskiem wokół czarnej dziury. Gaz ten pochłania większość promieniowania  rentgenowskiego zanim dotrze ono do obłoku.

Łącząc dane z sześciu sesji obserwacyjnych naukowcy odkryli, że obok stałego, wiejącego z prędkością 3,5 mln km/godzinę pojawił się w ciągu trzech ostatnich lat nowy wypływ, w którym prędkość gazu sięga 18 mln km/godzinę. I ten właśnie nowy strumień blokuje 90% promieniowania rentgenowskiego i przesłania około jednej trzeciej obszaru emitującego promieniowanie ultrafioletowe.

Źródła:

Hubble Witnesses an Asteroid Mysteriously Disintegrating

heic1413aAstronomers have discovered strange and unexpected behaviour around the supermassive black hole at the heart of the galaxy NGC 5548. The international team of researchers detected a clumpy gas stream flowing quickly outwards and blocking 90 percent of the X-rays emitted by the black hole. This activity could provide insights into how supermassive black holes interact with their host galaxies.

The discovery of the unusual behaviour in NGC 5548 is the result of an intensive observing campaign using major ESA and NASA space observatories, including the NASA/ESA Hubble Space Telescope. In 2013 and 2014 the international team carried out the most extensive monitoring campaign of an active galaxy ever conducted.

There are other galaxies that show gas streams near a black hole, but this is the first time that a stream like this has been seen to move into the line of sight.

The researchers say that this is the first direct evidence for the long-predicted shielding process that is needed to accelerate powerful gas streams, or winds, to high speeds. “This is a milestone in understanding how supermassive black holes interact with their host galaxies,” says Jelle Kaastra of the SRON Netherlands Institute for Space Research, who led the research team [3]. “We were very lucky. You don’t normally see this kind of event with objects like this. It tells us more about the powerful ionised winds that allow supermassive black holes in the nuclei of active galaxies to expel large amounts of matter. In larger quasars than NGC 5548, these winds can regulate the growth of both the black hole and its host galaxy.”

As matter spirals down into a black hole it forms a flat disc, known as an accretion disc. The disc is heated so much that it emits X-rays, near to the black hole, and less energetic ultraviolet radiation further out. The ultraviolet radiation can create winds strong enough to blow gas away from the black hole, which otherwise would have fallen into it. But, the winds only come into existence if their starting point is shielded from X-rays.

Earlier observations had seen the effects of both X-rays and ultraviolet radiation on a region of warm gas for away from the black hole, but these most recent observations have shown the presence of a new gas stream between the disc and the original cloud. The newly discovered gas stream in the archetypal Seyfert galaxy NGC 5548 — one of the best-studied sources of this type over the past half-century — absorbs most of the X-ray radiation before it reaches the original cloud, shielding it from X-rays and leaving only the ultraviolet radiation. The same stream shields gas closer to the accretion disc. This makes the strong winds possible, and it appears that the shielding has been going on for at least three years.

Directly after Hubble had observed NGC 5548 on 22 June 2013, the team discovered unexpected features in the data. “There were dramatic changes since the last observation with Hubble in 2011. We saw signatures of much colder gas than was present before, indicating that the wind had cooled down, due to a strong decrease in the ionising X-ray radiation from the nucleus,” said team member Gerard Kriss of the Space Telescope Science Institute in Baltimore, USA.

After combining and analysing data from the six observatories involved, the team was able to put the pieces of the puzzle together. NGC 5548’s persistent wind, which has been known about for two decades, reaches velocities exceeding 3.5 million kilometres per hour. But, a new wind has arisen which is much stronger and faster than the persistent wind.

“The new wind reaches speeds of up to 18 million kilometres per hour, but is much closer to the nucleus than the persistent wind,” says Kaastra. “The new gas outflow blocks 90 percent of the low-energy X-rays that come from very close to the black hole, and it obscures up to a third of the region that emits the ultraviolet radiation at a distance of a few light-days from the black hole.”

Strong X-ray absorption by ionised gas has been seen in several other sources, and it has been attributed for instance to passing clouds. “However, in our case, thanks to the combined XMM-Newton and Hubble data, we know this is a fast stream of outflowing gas very close to the nucleus,” said team member Massimo Cappi, of INAF-IASF Bologna. “It may even originate from the accretion disc,” added team member Pierre-Olivier Petrucci, of CNRS, IPAG Grenoble.

These results are being published online in the 19 June issue of Science Express.

Written by admin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *