Teleskop Keck bada rekordowo jasną supernową

Teleskop Keck bada rekordowo jasną supernowąOriginal Press Release
Supernowa 2008am eksplodując w odległości 3,7 miliarda lat świetlnych od Ziemi miała w szczytowym momencie jasność 100 miliardów razy większą od jasności Słońca.

 tradycyjne idee wyjaśniające mechanizmy powstania supernowych, z których wynika ich jasność, zdają się nie sprawdzać w przypadku superjasnych supernowych. Zachodzą tu inne procesy

Emmanouil “Manos” Chatzopoulos

Supernowa 2008am została odkryta przez zespół astronomów kierowanych przez Emmanouila “Manos” Chatzopoulosa i dr. J. Craiga Wheelera z Uniwersytetu Texas w Austin w ramach projektu RSVP (ROTSE Supernova Verification Project, wcześniej znanym jako Texas Supernova Search), który wykorzystuje zrobotyzowany 18 calowy teleskop ROTSE IIIb w Obserwatorium McDonald. W dalszych badaniach wzięło udział wiele teleskopów, w tym największe teleskopy na powierzchni Ziemi jak i obserwatoria znajdujące się na orbicie. Wśród nich były Keck I, teleskop Hobby-Eberly, PAIRITEL, VLA i Satelita Swift. Jest najnowszym członkiem nowej, zidentyfikowanej kilka lat temu, klasy supernowych. Supernowa ta była jedną z najjaśniejszych – jeżeli chodzi o wartości absolutne – eksplozji supernowych jakie kiedykolwiek zaobserwowano. Badania prowadzone przez zespół wykazały, że była to najjaśniejsza z supernowych należących do klasy „samo-oddziałujących” supernowych, w których ekstremalna jasność jest wynikiem interakcji fali uderzeniowej wybuchu z wcześniej wyrzuconą przez gwiazdę materią.

Analiza widma SN 2008am przeprowadzona przez Chatzopoulosa wskazała, że nie była to supernowa należąca do klasy „niestabilnej pary” (ang. pair instability), w której wyjątkowa energia eksplozji jest wynikiem rozpadu radioaktywnego. W tym przypadku nadzwyczajna jasność supernowej była efektem zderzenia szczątków wyrzuconych w trakcie eksplozji z wcześniej wyrzuconym przez umierającą gwiazdę i otaczającym ją gazem. Model ten określany jest też mianem interakcji wokółgwiazdowej. Naukowcy sądzą, że przodkiem eksplozji mogła być gwiazda należąca do klasy jasnych, błękitnych gwiazd zmiennych – nadolbrzymów, do których należy słynna gwiazda Η (Eta) Kila – przed śmiercią wyrzucających ogromne powłoki gazu.

Już wcześniej zespół odkrył dwie najjaśniejsze w historii supernowe – SN 2005az i SN 2006gy. Grupa ma swoim koncie pięć z tuzina znanych eksplozji należących do nowej klasy SLSN – super-jasnych supernowych (ang. super-luminous supernovae). Eksplozje te są około stu krotnie jaśniejsze od zwykłych supernowych, które eksplodują w wyniku zapaści jądra. Są jednak niezwykle rzadkie – podczas gdy zwykłe supernowe eksplodują w galaktyce z częstotliwością około jednej na sto lat, to SLSN są mniej więcej tysiąc razy rzadsze.

„Obecnie jesteśmy na etapie przekształcania naszych odkryć w solidną naukę „- mówi dr Wheeler. -” To czyni odkrycia mniej nowinkami, ale to właśnie taka jest nauka, to zgłębiania natury tych niezwykle jasnych zjawisk. A ta nowa supernowa dostarczyła nam ważnych wskazówek do zrozumienia zachowania tych obiektów.”

Jak wyjaśnia Chatzopoulos: -„Po raz pierwszy badamy śmierć niezwykle masywnych gwiazd.  Wygląda na to, że tradycyjne idee wyjaśniające mechanizmy powstania supernowych, z których wynika ich jasność, zdają się nie sprawdzać w przypadku super jasnych supernowych. Zachodzą tu inne procesy.” Jednak nie wszystkie SLNS są takie same. Istnieje wiele gwiazd macierzystych, które prowadzą do powstania różnych efektów.” Tym co jest dla nich wspólne to ich jasność.

Los gwiazd zależy od ich masy. Wheeler wskazuje trzy kategorie masywnych gwiazd, wybuchających jako supernowe. Gwiazdy najmniej masywne – o masie 10 – 20 mas Słońca, wybuchają w procesie zapaści żelaznego jądra. Przegrywają one walkę z grawitacją eksplodując jako typowe supernowe. Druga kategoria – gwiazd o masie do 100 razy większej od masy Słońca to gwiazdy, które przed śmiercią odrzucają znaczne ilości materii. Później interakcja pomiędzy wyrzuconą w trakcie eksplozji materią i wcześniej utworzoną otoczką prowadzi do pojaśnienia gwiazdy do poziomu SLSN. Trzecia kategoria to gwiazdy o masie ponad 100 razy większej od masy Słońca. Tu do eksplozji prowadzi niestabilność składu. Gwiazdy te, w związku z panującą w nich temperaturą, składają się z par elektron-pozytron – czyli materii i antymaterii. Ich niestabilność destabilizuje całą gwiazdę, która zaczyna się zapadać, zapala paliwo termojądrowe i eksplodując niszczy gwiazdę. Ten typ supernowych określa się mianem supernowych niestabilnej pary. W wyniku eksplozji pierwszego i drugiego rodzaju pozostaje po gwieździe gwiazda neutronowa lub czarna dziura. Po ostatniej – nie pozostaje nic.

Choć naukowcy pobili kolejny rekord – badania się dopiero rozpoczęły. Ich prace pozwalają obecnie wyjaśnić mechanizmy powstania połowy SLSN – ale jak zaznacza Wheeler -” dla naukowca najbardziej interesująca jest ta druga połowa. Chcemy zrozumieć je wszystkie.”

Źródła:

Keck Telescope Images Super-Luminous Supernova

The Keck I Telescope has played a key role in unraveling the mysteries of one of the brightest supernovas ever discovered.

The supernova, called Supernova 2008am, is 3.7 billion light-years away from Earth. At its peak luminosity, it was over 100 billion times brighter than the Sun. It emitted enough energy in one second to satisfy the power needs of the United States for one million times longer than the universe has existed. In-depth studies of this supernova, including images from the Keck I Low Resolution Imaging Spectrometer, are helping a team of astronomers to understand the science behind this new class of exploding stars.

Supernova 2008am was discovered by astronomers led by graduate student Emmanouil “Manos” Chatzopoulos and Dr. J. Craig Wheeler of The University of Texas at Austin. It is the latest addition to a new class of exploding stars that astronomers identified a few years ago. Supernova 2008am is one of the most intrinsically bright exploding stars ever observed. The team’s research reveals that this supernova is the brightest “self-interacting” supernova yet discovered. In this type of stellar explosion, the extreme brightness is caused by interaction between the explosion shockwave and a shell of material previously expelled from the star. This research is published in the current issue of The Astrophysical Journal.

The supernova was discovered by the ROTSE Supernova Verification Project (RSVP, formerly called the Texas Supernova Search), which uses the 18-inch robotic ROTSE IIIb Telescope at The University of Texas at Austin’s McDonald Observatory. It was followed up by astronomers using some of the world’s largest ground-based telescopes, as well as telescopes in space, in a variety of wavelengths. These include the Keck I Telescope, the Hobby-Eberly Telescope, PAIRITEL, the Very Large Array, and the Swift satellite.

Chatzopoulos’ detailed analysis of the light from SN 2008am revealed that it is not a pair-instability supernova, the explosion of a massive star the light from which is powered by radioactive decay. Rather, this supernova’s extraordinary luminosity most likely comes from interaction between the debris from the star’s explosion running into an envelope of gas around the star that the star had previously ejected. This model is called “circumstellar interaction.”

The researchers suspect that the progenitor star for this supernova might have been of the type known as a “luminous blue variable.” These massive stars puff off layers of material in episodes. The most famous example is Eta Carinae.

Prior to this discovery, the Texas Supernova Search found the first two “brightest supernovae ever” in SN 2005ap and 2006gy. The group has found five of the dozen published examples of this new class of stars, which it has dubbed “super-luminous supernovae,” or SLSNe.

SLSNe are about 100 times brighter than standard core-collapse supernovae, but extremely rare. Normal supernovae go off at a rate of about one per century in a galaxy; SLSNe may be more than a thousand times more rare.

“We’re now in the process of converting our discoveries into real science rather than just a new thing,” Wheeler said. “That makes it a little bit less flashy, but of course that’s where the science really is, digging deeply into the nature of these very bright events. This new supernova has given us important new clues to their behavior.”

Studies of SLSNe have led to new insights, Chatzopoulos said. “For the first time, we’re probing high-mass stellar death. The traditional ideas we have about how supernovae are powered, why they are so bright, do not seem to apply for the case of these super-luminous supernovae. There are other mechanisms involved.”

Not all SLSNe are the same. “There’s a variety of progenitor stars that can give different outcomes,” Chatztopoulos said. “It’s a zoo.”The common factor is their luminosity.

The fate of different stars depends on their mass, Wheeler said. He defines three categories of high-mass stars that explode assupernovae: In the least massive case, around 10 to 20 solar masses, a star collapses in on itself because its iron core cannot hold out against the crushing gravity of the star’s weight. This is the classic “core-collapse supernova” with normal brightness. The second progenitor category consists of more massive stars, perhaps up to 100 solar masses. This type of star puffs off layers of material before it dies. The interaction between the supernova ejecta and the previously puffed-off material can cause the supernova to brighten to the super-luminous range. The final category includes the most massive progenitor stars, those more than 100 solar masses. In this case, “the current state of the art predicts that they make matter and antimatter, electron-positron pairs, because they are so hot,” Wheeler said. “That process destabilizes the whole star and it contracts, ignites the thermonuclear fuel, and then explodes, blowing the whole star up.”These are called “pair-instability” supernovae.

Of the three types of explosions Wheeler describes, the first two would leave behind a stellar remnant in the form of a neutron star or black hole. The third and most massive, though, would explode completely, leaving no remnant.

Though they set a record, the team isn’t finished studying super-luminous supernovae. Their work on understanding SN 2008am might explain the origins of half of the known examples, but as Wheeler said, “to a scientist, the interesting thing is, what’s the other half? … We want to understand them all before we’re done.”

The W. M. Keck Observatory operates two 10-meter optical/infrared telescopes on the summit of Mauna Kea on the Big Island of Hawaii. The twin telescopes feature a suite of advanced instruments including imagers, multi-object spectrographs, high-resolution spectrographs, integral-field spectroscopy and a world-leading laser guide star adaptive optics system which cancels out much of the interference caused by Earth’s turbulent atmosphere. The Observatory is a private 501(c) 3 organization and a scientific partnership of the California Institute of Technology, the University of California and NASA.

Written by admin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *