Potencjalnie widoczny gołym okiem błysk gamma miał Ziemię na celowniku

Potencjalnie widoczny gołym okiem błysk gamma miał Ziemię na celowniku

10.09.2008


Dane z satelitów i obserwatoriów na całym świecie wskazują, że dżet z niezwykle gwałtownej eksplozji gwiazdy,
obserwowany 19 marca był skierowany prawie dokładnie w kierunku Ziemi. Satelita NASA Swift był pierwszym, który
zarejestrował błysk – o numerze katalogowym GRB080319B – o 6:13 UT i określił położenie źródła w konstelacji Wolarza.
Mniej więcej w tym samym czasie trzy instrumenty pracujące w innych częściach spektrum – Rosyjski KONUS, satelita NASA Wind
w paśmie gamma, oraz Polska zrobotyzowana szerokokątna kamera Pi of the Sky w Chile która jako pierwsza zauważyły zarejestrowała
widzialne światło z tego niezwykle jasnego błysku. Po raz pierwszy błysk gamma mógł być obserwowany nieuzbrojonym okiem.
Prowadzone od tego czasu badania dają astronomom najbardziej dokładny obraz błysku gamma od czasu kiedy zaczęto je obserwować.


Satelita SWIFT został zaprojektowany by szukać niezwykłych błysków – tym razem trafiliśmy w dziesiątkę.

Neil Gehrels, NASA Goddard SFC

W artykule, który zostanie opublikowany w czwartkowym numerze Nature Judith Racusin z Uniwersytetu
Penn State oraz zespół 92 współautorów zdają raport z obserwacji w szerokim zakresie widma, które rozpoczęły
się 30 minut przed tym, jak eksplozja stała się widoczna w paśmie widzialnym a następnie analizowały
poświatę pozostałą po wybuchu przez kolejne miesiące. Zespół doszedł do wniosku, że wyjątkowa jasność
pochodziła z dżetu materii, która została wystrzelona przez zapadający się obiekt z prędkością tylko o
0,00005% mniejszą niż prędkość światła.

W ciągu kolejnych 15 sekund jasność błysku wzrosła na tyle, że stała się widoczna dla obserwatorów
patrzących na niebo nieuzbrojonym w teleskop okiem z dobrej, ciemnej lokalizacji dochodząc do jasności
+5,3 magnitudo. I nie byłoby może w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że umierająca gwiazda była
oddalona od nas o 7,5 miliarda lat świetlnych – a światło, które można było zobaczyć powstało, gdy
Wszechświat był o połowę młodszy.

Przypadek zrządził, że wiele teleskopów na świecie było skierowanych w ten rejon nieba, bowiem badały
poświatę innego błysku, gdy GRB080319B rozjarzył się 10 stopni obok. Kolejny zrobotyzowany teleskop
w Chile – włosko-rosyjska TORTORA, również zarejestrowała wczesne fazy rozjaśnienia. Szybki układ
obrazowania TORTORA dostarczyła jak dotąd najdokładniejszych danych wizualnych światła związanego
z początkowymi chwilami błysku gamma.

Natomiast teleskopy Swifta – teleskop obserwujący w ultrafiolecie i paśmie widzialnym oraz teleskop
rentgenowski – zostały efektywnie oślepione. W pierwszej chwili Racusin była przekonana, że mogła to
być awaria satelity. Jednak w ciągu kilku minut, gdy zaczęły spływać raporty od innych obserwatorów
zdano sobie sprawę, że naukowcy mieli do czynienia z wyjątkowym wydarzeniem.

Błyski gamma są najjaśniejszymi wydarzeniami obserwowanymi we Wszechświecie. Przez kilka chwil
GRB080319B był miliony razy jaśniejszy niż całkowita energia wypromieniowywana przez galaktykę
wielkości Drogi Mlecznej. Uważa się obecnie, że w przeważającej mierze powstają gdy masywnym gwiazdom
kończy się paliwo. Podczas gdy jądro gwiazdy zapada się tworząc gwiazdę neutronową lub anomalię grawitacyjną
(czarną dziurę) nieznany proces wyrzuca niezwykle potężne dżety, które przebijają przez umierającą
gwiazdę, a następnie, zderzając się z wcześniej odrzuconym gazem, podgrzewają go. Tak powstaje poświata.

Zespół uważa, że dżet skierowany w stronę Ziemi zawierał ultra szybką składową o przekroju 0,4 stopnia. Dżet
ten znajdował się w nieco wolniejszym dżecie o około 20 razy większym przekroju. „Sądzimy, że w innych błyskach
Swift zazwyczaj dostrzega ten szerszy, wolniejszy dżet „- wyjaśnia Racusin. -” Być może każdy błysk zawiera
również tę węższą składową, jednak do tej pory nie mieliśmy okazji zarejestrowania ich, bowiem nie były
skierowane idealnie w naszym kierunku”.

Naukowcy szacują, że tak dobrze nakierowany błysk może zdarzyć się raz na dziesięć lat – zatem GRB080319B
był pod tym względem wyjątkowym wydarzeniem.

Źródło:

Written by admin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *